Tribulus terrestris: co daje, ile saponin i jak wybrać?
Tribulus terrestris (buzdyganek naziemny) to roślina, z której ziela otrzymuje się ekstrakty do suplementów; tribulus nie ma w Unii Europejskiej żadnego dopuszczonego oświadczenia zdrowotnego [1]. Nie ma przekonujących, spójnych dowodów, że sam tribulus podnosi testosteron u zdrowych mężczyzn: większość badań nie wykazała przewagi nad placebo, a pojedyncze wzrosty nie powtórzyły się w innych pracach [2][6][10]. Siły nie zwiększał bardziej niż placebo, a poprawę funkcji seksualnych opisano u mężczyzn z łagodnymi i umiarkowanymi zaburzeniami erekcji po 12 tygodniach przyjmowania 1500 mg ekstraktu dziennie [3][4]. Wybierając tribulus, sprawdź na etykiecie trzy liczby: mg ekstraktu w porcji dziennej, procent standaryzacji i mg saponin. Kapsułka Tribulus Maximus PROMAKER ma 1000 mg ekstraktu i 900 mg saponin, a porcja kosztuje ok. 0,33 zł [5].
Niżej: co pokazały badania u ludzi (testosteron, libido, siła), jak czytać etykietę, czym różni się sam tribulus od boostera z cynkiem i kto nie powinien go brać. Oba produkty znajdziesz w kategorii tribulus w sklepie PROMAKER, a o tym, które składniki boosterów mają dowody, piszemy w tekście booster testosteronu: czy działa i co powinien mieć w składzie. Składy i ceny pochodzą z kart produktów z 22 października 2026 roku.
Spis treści
- Co daje tribulus terrestris według badań u ludzi?
- Czy tribulus podnosi testosteron?
- Tribulus a libido i siła: co pokazały badania?
- Ile saponin i ekstraktu: jak czytać etykietę tribulusa?
- Tribulus Maximus czy Boosteron Maxxx: który wybrać?
- Czy tribulus jest bezpieczny i kto nie powinien go brać?
- Najczęściej zadawane pytania
- Podsumowanie
- Źródła
Najkrótsze odpowiedzi
- Co daje tribulus terrestris? Oświadczenia zdrowotnego UE nie ma [1]. U mężczyzn z łagodnymi i umiarkowanymi zaburzeniami erekcji 12 tygodni przyjmowania ekstraktu poprawiło wynik kwestionariusza funkcji erekcyjnej IIEF o 2,7 punktu więcej niż placebo [4].
- Czy tribulus podnosi testosteron? Nie ma przekonujących, spójnych dowodów: w przeglądzie 11 badań z 2014 roku wzrost widziano tylko przy mieszankach [6], a w przeglądzie 7 badań z 2022 roku 2 badania pokazały wzrost wobec placebo, pozostałe brak różnicy, spadek albo hormonu nie mierzyły [10].
- Ile saponin powinien mieć tribulus? Etykieta powinna podawać mg saponin w porcji. Tribulus Maximus ma 900 mg saponin w 1 kapsułce (ekstrakt standaryzowany na 90%) [5].
- Sam tribulus czy booster? Gdy chcesz buzdyganek i cynk w jednej porcji, Boosteron Maxxx ma w 3 kapsułkach 700 mg ekstraktu (630 mg saponin) i 10 mg cynku [7].
- Jakie są skutki uboczne tribulusa? W badaniu 12-tygodniowym tak często jak po placebo [4]; opisano też pojedyncze przypadki ciężkiego uszkodzenia wątroby i nerek [8].
Produkty opisane w artykule
Co daje tribulus terrestris według badań u ludzi?
Według badań u ludzi nie ma spójnych dowodów, że tribulus terrestris podnosi testosteron lub zwiększa siłę u zdrowych mężczyzn, a lepiej udokumentowany jest jego wpływ na funkcje seksualne u osób z zaburzeniami [6][10][4]. Tabela zbiera badania z populacją, dawką i czasem.
Na telefonie przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.
| Badanie | Kto | Dawka i czas | Wynik |
|---|---|---|---|
| Neychev i Mitev, 2005 | 21 zdrowych mężczyzn, 20–36 lat | 10 lub 20 mg ekstraktu na kg masy ciała dziennie, 4 tygodnie | testosteron, androstendion i LH bez różnic wobec placebo [2] |
| Rogerson i wsp., 2007 | 22 zawodników rugby, średnio 19,8 roku | 450 mg ekstraktu dziennie, 5 tygodni treningu siłowego | siła i beztłuszczowa masa ciała wzrosły w obu grupach, bez różnic między nimi [3] |
| Kamenov i wsp., 2017 | 180 mężczyzn, 18–65 lat, łagodne lub umiarkowane zaburzenia erekcji | 1500 mg ekstraktu dziennie (6 tabletek po 250 mg), 12 tygodni | wynik IIEF lepszy niż po placebo o 2,70 punktu (95% CI 1,40–4,01); lepsze także pożądanie i satysfakcja [4] |
| Akhtari i wsp., 2014 | 67 kobiet z obniżonym popędem seksualnym | syrop z ekstraktem etanolowym, 4 tygodnie; dawka podana w publikacji niespójnie (7,5 mg dziennie w streszczeniu, 7,5 ml 2 razy dziennie w metodach) | wyższy wynik kwestionariusza FSFI, w tym pożądania, niż po placebo [9] |
| Fernández-Lázaro i wsp., 2022 | przegląd 7 badań, aktywni fizycznie mężczyźni | różne | 2 badania: wzrost testosteronu wobec placebo; pozostałe: brak różnicy, spadek albo brak pomiaru; wniosek autorów: brak wyraźnych dowodów korzyści dla hormonów i markerów uszkodzenia mięśni [10] |
Czy tribulus podnosi testosteron?
Nie ma przekonujących, spójnych dowodów, że tribulus przyjmowany jako jedyny składnik podnosi testosteron u zdrowych mężczyzn [6][10]. W badaniu Neycheva i Miteva z 2005 roku stężenia testosteronu, androstendionu i hormonu luteinizującego po 4 tygodniach były takie jak w grupie placebo i mieściły się w normie [2]. Przegląd systematyczny Qureshi, Naughtona i Petróczi z 2014 roku objął 11 badań; wzrost testosteronu u ludzi pojawiał się tylko przy mieszankach z innymi składnikami, więc autorzy uznali tribulus za nieskuteczny w jego podnoszeniu [6]. Nowszy przegląd Fernández-Lázaro i wsp. z 2022 roku objął 7 badań u aktywnych fizycznie mężczyzn: w 2 z nich testosteron wzrósł bardziej niż po placebo (u zawodników CrossFit i u mężczyzn w wieku 45–60 lat), w innych nie było różnicy, w jednym stężenie spadło, a w jednym hormonu nie mierzono; autorzy uznali, że nie ma wyraźnych dowodów korzyści dla hormonów [10]. Wyniki są więc niejednoznaczne, a nie jednoznacznie negatywne. Podobny wniosek dla sportowców podaje przegląd Pokrywki i wsp. z 2014 roku [11].
Dopuszczone oświadczenie o testosteronie ma w UE tylko cynk, dlatego w boosterach liczy się jego ilość, a nie sama obecność buzdyganka [1]. Co poza suplementami ma wpływ na ten hormon, opisujemy w tekście co podnosi testosteron naturalnie.
Tribulus a libido i siła: co pokazały badania?
Poprawę funkcji seksualnych opisano w badaniach u osób z zaburzeniami, a wzrostu siły ponad sam trening nie wykazano [4][3]. W badaniu Kamenova i wsp. z 2017 roku 180 mężczyzn z łagodnymi lub umiarkowanymi zaburzeniami erekcji przez 12 tygodni brało po posiłkach 3 razy dziennie po 2 tabletki z 250 mg ekstraktu albo placebo. W grupie tribulusa wynik kwestionariusza IIEF poprawił się o 2,70 punktu bardziej niż po placebo, a lepsze były też pożądanie, satysfakcja ze stosunku i ogólna satysfakcja [4]. U 67 kobiet z obniżonym popędem 4 tygodnie ekstraktu poprawiły wynik kwestionariusza FSFI, w tym w części o pożądaniu [9]. Oba badania objęły osoby z zaburzeniami, więc ich wyników nie przenosimy na zdrowe osoby ani na konkretny produkt.
Nawracające lub utrzymujące się zaburzenia erekcji skonsultuj z lekarzem, zanim sięgniesz po suplement. Mogą mieć przyczyny naczyniowe, metaboliczne (np. cukrzyca), hormonalne albo wynikać z przyjmowanych leków, a według wytycznych Europejskiego Towarzystwa Urologicznego (EAU) bywają wczesnym sygnałem chorób serca i naczyń [15]. Suplement nie zastępuje diagnostyki.
Dla siły wynik jest inny. W badaniu Rogersona i wsp. z 2007 roku 22 zawodników rugby trenowało siłowo przez 5 tygodni, biorąc 450 mg ekstraktu albo placebo; siła i beztłuszczowa masa ciała wzrosły w obu grupach podobnie [3].
Ile saponin i ekstraktu: jak czytać etykietę tribulusa?
Na etykiecie tribulusa szukaj trzech liczb: ile mg ekstraktu jest w porcji dziennej, na ile procent saponin go standaryzowano i ile mg saponin daje ta porcja. Saponiny to grupa związków roślinnych; w ekstraktach z buzdyganka oznacza się głównie saponiny furostanolowe, liczone jako protodioscyna [16]. Standaryzacja to cecha konkretnego ekstraktu, a nie rośliny: producent ekstraktu gwarantuje w nim określony procent tych związków. Wyższy procent saponin sam w sobie nie dowodzi większej skuteczności, bo badania kliniczne prowadzono na różnych ekstraktach, a procent mówi o składzie, nie o działaniu. Zawartość saponin w roślinie zależy od klimatu i regionu uprawy, dlatego bez standaryzacji dwa ekstrakty o tej samej masie mogą mieć różny skład [11]. Liczby z badań różnych ekstraktów nie są wprost porównywalne z etykietą innego produktu: w badaniu Kamenova jedna tabletka zawierała 250 mg ekstraktu z co najmniej 112,5 mg saponin furostanolowych, czyli 1500 mg ekstraktu i co najmniej 675 mg tych saponin dziennie [4].
Na telefonie przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.
| Produkt | Porcja dzienna | Ekstrakt z buzdyganka i saponiny | Standaryzacja | Inne składniki w porcji | Cena porcji |
|---|---|---|---|---|---|
| Tribulus Maximus, 90 kaps. | 1 kapsułka [5] | 1000 mg, w tym 900 mg saponin [5] | 90% [5] | brak [5] | ok. 0,33 zł (29,99 zł, 90 porcji) |
| Boosteron Maxxx, 90 kaps. | 3 kapsułki przed snem [7] | 700 mg, w tym 630 mg saponin [7] | 90% (630 z 700 mg) | cynk 10 mg, DAA 300 mg, cytryniec 250 mg, kozieradka 250 mg, maca 227 mg, żeń-szeń 150 mg [7] | ok. 3,33 zł (99,99 zł, 30 porcji) |
W Tribulus Maximus 100 mg saponin kosztuje ok. 0,04 zł (0,33 zł za 900 mg). Karta podaje skład w dwóch liczbach i jedną kapsułkę jako pełną porcję, więc łatwo go porównać z innymi produktami [5].
Tribulus Maximus czy Boosteron Maxxx: który wybrać?
Wybór zależy od tego, czy chcesz samego buzdyganka, czy formuły z cynkiem i innymi ekstraktami. Boosteron Maxxx zawiera cynk, który ma oświadczenie zdrowotne z rozporządzenia 432/2012 [1]:
Cynk pomaga w utrzymaniu prawidłowego poziomu testosteronu we krwi.
Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012, załącznik [1].
Oświadczenie wolno stosować tylko do żywności, która jest co najmniej źródłem cynku [1], czyli dostarcza w porcji co najmniej 15% referencyjnej wartości spożycia (RWS 10 mg, więc próg to 1,5 mg) [12]. Porcja Boosteron Maxxx ma 10 mg cynku, czyli 100% RWS, więc ten warunek spełnia [7]. Oświadczenie dotyczy cynku, a nie buzdyganka ani pozostałych ekstraktów.
Jeśli chcesz samego tribulusa w prostej formule, wybierz Tribulus Maximus: 1 kapsułka dziennie daje 900 mg saponin, a opakowanie wystarcza na 90 dni za 29,99 zł [5]. Gdy wolisz jedną porcję z buzdygankiem, cynkiem z oświadczeniem UE i kozieradką, sięgnij po Boosteron Maxxx: 3 kapsułki przed snem, opakowanie na 30 dni [7]. Kozieradkę bez innych dodatków ma Fenugreek 500 mg, a co wiadomo o samej roślinie, opisuje tekst kozieradka: właściwości i testosteron.
Do górnego tolerowanego poziomu spożycia cynku dla dorosłych, 25 mg dziennie, wliczaj cynk z jedzenia i ze wszystkich suplementów [13]; porcja Boosteron Maxxx dostarcza 10 mg [7]. Ile cynku masz z diety, sprawdzisz w tekście cynk: ile dziennie, gdy trenujesz. Wszystkie suplementy marki znajdziesz na stronie promaker.eu.
Czy tribulus jest bezpieczny i kto nie powinien go brać?
W badaniach klinicznych tribulus był dobrze tolerowany, ale nie jest dla każdego: karty produktów wykluczają dzieci, młodzież, kobiety w ciąży i karmiące piersią [5][7]. W 12-tygodniowym badaniu Kamenova działania niepożądane zdarzały się tak samo często jak po placebo [4], a przegląd Fernández-Lázaro nie odnotował toksyczności [10]. Opisano jednak pojedyncze ciężkie przypadki: 46-letni mężczyzna po 2 miesiącach codziennego przyjmowania tribulusa trafił do szpitala z ciężką żółtaczką i niewydolnością nerek [8], a u 71-latka biorącego na stałe atorwastatynę wystąpił rozpad mięśni szkieletowych (rabdomioliza) [14]. Komitet ds. Ziołowych Produktów Leczniczych (HMPC) Europejskiej Agencji Leków uznał w 2024 roku, że brak opublikowanych danych potwierdzających akceptowalne bezpieczeństwo i uznaną skuteczność ekstraktu z buzdyganka jako leku ziołowego [16]. Dlatego trzymaj się porcji z karty i nie przedłużaj stosowania ponad czas podany przez producenta.
Karta Tribulus Maximus zaleca rozmowę z lekarzem lub farmaceutą osobom przyjmującym leki [5]. Karta Boosteron Maxxx wymienia leki przeciwzakrzepowe, hormonalne, na cukrzycę i nadciśnienie, choroby tarczycy i prostaty oraz terapię hormonalną [7]. Jeśli bierzesz statynę, powiedz o tribulusie lekarzowi [14]. Gdy pojawi się zażółcenie skóry lub oczu, przerwij suplement i od razu skontaktuj się z lekarzem [8]. Sportowcy startujący w zawodach powinni wiedzieć, że według przeglądu z 2014 roku Australijski Instytut Sportu przypisywał wtedy tribulus do grupy D, czyli suplementów zakazanych lub o wysokim ryzyku zanieczyszczenia substancjami zakazanymi [11].
Produkty opisane w artykule
Najczęściej zadawane pytania
Ile mg tribulusa dziennie?
Tyle, ile podaje karta produktu: 1 kapsułka Tribulus Maximus (1000 mg ekstraktu) albo 3 kapsułki Boosteron Maxxx (700 mg ekstraktu) i bez przekraczania tej porcji [5][7]. W badaniach podawano 450–1500 mg ekstraktu dziennie [3][4].
Kiedy brać tribulus: rano czy wieczorem?
Karta Tribulus Maximus radzi brać kapsułkę o stałej porze, np. przy śniadaniu, popijając szklanką wody [5]. Boosteron Maxxx przyjmuje się przed snem [7].
Jak długo brać tribulus?
Badania trwały od 4 do 12 tygodni [2][4]; nie ustalono bezpiecznego czasu długotrwałego stosowania ani potwierdzonego schematu przerw [16]. Cykl 8–12 tygodni z 2–4 tygodniami przerwy to instrukcja producenta z karty Boosteron Maxxx, a nie schemat potwierdzony w badaniach [7]. Osobna sprawa to wydajność: opakowanie Tribulus Maximus (1 kapsułka dziennie) wystarcza na 90 dni [5].
Czy tribulus można brać przy nadciśnieniu?
Tylko po rozmowie z lekarzem, bo karta Boosteron Maxxx wymienia leki na nadciśnienie wśród powodów do konsultacji [7].
Czy kobiety mogą brać tribulus?
Karta Tribulus Maximus opisuje produkt dla dorosłych kobiet i mężczyzn, z wyjątkiem ciąży i karmienia piersią [5]. Badanie u kobiet z obniżonym popędem trwało tylko 4 tygodnie [9].
Podsumowanie
- Tribulus terrestris nie ma oświadczenia zdrowotnego UE; oświadczenie o testosteronie ma tylko cynk [1].
- Nie ma przekonujących, spójnych dowodów, że sam tribulus podnosi testosteron u zdrowych mężczyzn; siły w badaniu nie zwiększał bardziej niż placebo [6][10][3].
- Poprawę funkcji seksualnych opisano u mężczyzn z zaburzeniami erekcji po 12 tygodniach 1500 mg ekstraktu dziennie [4]; utrzymujące się zaburzenia erekcji najpierw skonsultuj z lekarzem [15].
- Na etykiecie sprawdzaj mg ekstraktu, procent standaryzacji i mg saponin w porcji dziennej: Tribulus Maximus ma 1000 mg ekstraktu i 900 mg saponin za ok. 0,33 zł [5].
- Tribulus Maximus i Boosteron Maxxx nie są przeznaczone dla kobiet w ciąży i karmiących piersią; jeśli przyjmujesz leki, w tym statyny, skonsultuj suplementację z lekarzem [5][7][14].
Źródła
- Komisja Europejska, 2012, Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 z dnia 16 maja 2012 r. ustanawiające wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych dotyczących żywności, innych niż oświadczenia odnoszące się do zmniejszenia ryzyka choroby oraz rozwoju i zdrowia dzieci, Dz.U. UE L 136 z 25.5.2012 (cynk: pomaga w utrzymaniu prawidłowego poziomu testosteronu we krwi; warunek: żywność będąca co najmniej źródłem cynku zgodnie z załącznikiem do rozporządzenia 1924/2006; w załączniku brak oświadczeń dla buzdyganka naziemnego, Tribulus terrestris; tekst załącznika sprawdzony 22.10.2026): eur-lex.europa.eu
- Neychev V.K., Mitev V.I., 2005, The aphrodisiac herb Tribulus terrestris does not influence the androgen production in young men, Journal of Ethnopharmacology, 101(1–3), 319–323 (21 zdrowych mężczyzn, 20–36 lat; ekstrakt 10 lub 20 mg/kg masy ciała dziennie w 3 dawkach albo placebo przez 4 tygodnie; testosteron, androstendion i LH bez istotnych różnic wobec placebo, wartości w normie): doi.org/10.1016/j.jep.2005.05.017
- Rogerson S., Riches C.J., Jennings C., Weatherby R.P., Meir R.A., Marshall-Gradisnik S.M., 2007, The effect of five weeks of Tribulus terrestris supplementation on muscle strength and body composition during preseason training in elite rugby league players, Journal of Strength and Conditioning Research, 21(2), 348–353 (22 zawodników rugby, 19,8 ± 2,9 roku; 450 mg ekstraktu dziennie albo placebo przez 5 tygodni treningu siłowego; siła i beztłuszczowa masa ciała wzrosły w obu grupach bez różnic między grupami; stosunek T/E w moczu bez zmian): doi.org/10.1519/R-18395.1
- Kamenov Z., Fileva S., Kalinov K., Jannini E.A., 2017, Evaluation of the efficacy and safety of Tribulus terrestris in male sexual dysfunction: A prospective, randomized, double-blind, placebo-controlled clinical trial, Maturitas, 99, 20–26 (180 mężczyzn, 18–65 lat, łagodne lub umiarkowane zaburzenia erekcji, także z nadciśnieniem, cukrzycą i zespołem metabolicznym; Tribestan: tabletka 250 mg suchego ekstraktu, co najmniej 112,5 mg saponin furostanolowych, 3 × 2 tabletki dziennie po posiłkach przez 12 tygodni; IIEF lepszy niż po placebo o 2,70 pkt, 95% CI 1,40–4,01; lepsze pożądanie, satysfakcja ze stosunku, orgazm i ogólna satysfakcja; częstość działań niepożądanych jak po placebo): doi.org/10.1016/j.maturitas.2017.01.011
- Karta produktu Promaker Tribulus Maximus 90 kaps. (1 kapsułka dziennie: 1000 mg ekstraktu z ziela buzdyganka naziemnego standaryzowanego na 90% saponin, w tym 900 mg saponin; 90 kapsułek na 90 dni; stała pora, np. przy śniadaniu, popić szklanką wody; nie przekraczać 1 kapsułki dziennie; dla dorosłych kobiet i mężczyzn; nie dla dzieci i młodzieży, kobiet w ciąży i karmiących piersią; osoby przyjmujące leki: konsultacja z lekarzem lub farmaceutą; otoczka z żelatyny wołowej; brak oświadczeń zdrowotnych dla Tribulus terrestris; 29,99 zł; odczyt 22.10.2026): promaker.eu
- Qureshi A., Naughton D.P., Petroczi A., 2014, A systematic review on the herbal extract Tribulus terrestris and the roots of its putative aphrodisiac and performance enhancing effect, Journal of Dietary Supplements, 11(1), 64–79 (11 badań, w tym zgłoszenie patentowe; różne dawki i czas, metaanaliza niemożliwa; u ludzi wzrost testosteronu tylko przy tribulusie w mieszance; wniosek autorów: tribulus nieskuteczny w zwiększaniu testosteronu u ludzi): doi.org/10.3109/19390211.2014.887602
- Karta produktu Promaker Boosteron Maxxx 90 kaps. (porcja 3 kapsułki przed snem: ekstrakt z buzdyganka naziemnego 700 mg, w tym 630 mg saponin; kwas D-asparaginowy 300 mg; cytryniec chiński 250 mg; kozieradka 250 mg; maca 227 mg; żeń-szeń koreański 150 mg; cynk 10 mg, 100% RWS; 30 porcji; cykl 8–12 tygodni, potem 2–4 tygodnie przerwy; dla dorosłych; nie stosować w ciąży i podczas karmienia piersią; leki przeciwzakrzepowe, hormonalne, na cukrzycę i nadciśnienie, choroby tarczycy i prostaty, terapia hormonalna: konsultacja z lekarzem; 99,99 zł; odczyt 22.10.2026): promaker.eu
- Mohy-Ud-Din N., Jonassaint N., 2024, Severe Liver and Renal Injury From Tribulus Terrestris, ACG Case Reports Journal, 11(2), e01267 (opis przypadku: 46-letni mężczyzna, tribulus codziennie przez 2 miesiące; ciężka żółtaczka, bilirubina do 48 mg/dl, kreatynina 7,1 mg/dl, polekowe uszkodzenie wątroby w biopsji; poprawa po plazmaferezie): doi.org/10.14309/crj.0000000000001267
- Akhtari E., Raisi F., Keshavarz M. i wsp., 2014, Tribulus terrestris for treatment of sexual dysfunction in women: randomized double-blind placebo-controlled study, DARU Journal of Pharmaceutical Sciences, 22, 40 (67 kobiet w wieku rozrodczym z zaburzeniem obniżonego popędu, 60 ukończyło; syrop z ekstraktem etanolowym, 3,5 g ekstraktu w 5 ml, albo placebo przez 4 tygodnie; dawka niespójna: 7,5 mg dziennie w streszczeniu, 7,5 ml 2 razy dziennie w metodach; poprawa całkowitego wyniku FSFI i pożądania, p < 0,001; działania niepożądane z podobną częstością): doi.org/10.1186/2008-2231-22-40
- Fernández-Lázaro D., Fernandez-Lazaro C.I., Seco-Calvo J. i wsp., 2022, Effects of Tribulus terrestris L. on Sport and Health Biomarkers in Physically Active Adult Males: A Systematic Review, International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(15), 9533 (przegląd systematyczny 7 badań u aktywnych fizycznie mężczyzn; istotny wzrost testosteronu wobec placebo w 2 badaniach, Fernández-Lázaro i wsp. 2021 u zawodników CrossFit i Wilk i wsp. 2012 u mężczyzn w wieku 45–60 lat; w pozostałych brak różnicy wobec placebo, spadek testosteronu w badaniu Poprzeckiego i wsp. 2005, w jednym badaniu bez pomiaru; wniosek autorów: brak wyraźnych dowodów korzyści dla markerów uszkodzenia mięśni i hormonów; nie zgłoszono toksyczności; odczyt 24.10.2026): doi.org/10.3390/ijerph19159533
- Pokrywka A., Obmiński Z., Malczewska-Lenczowska J., Fijatek Z., Turek-Lepa E., Grucza R., 2014, Insights into supplements with Tribulus terrestris used by athletes, Journal of Human Kinetics, 41, 99–105 (przegląd: zawartość saponin zależna od klimatu i regionu; sam ekstrakt nie poprawiał statusu androgenowego ani wydolności sportowców; Australijski Instytut Sportu klasyfikował wtedy tribulus w grupie D, zakazane lub o wysokim ryzyku zanieczyszczenia): doi.org/10.2478/hukin-2014-0037
- Parlament Europejski i Rada UE, 2011, Rozporządzenie (UE) nr 1169/2011 w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności, załącznik XIII (referencyjna wartość spożycia cynku 10 mg; znacząca ilość to co do zasady 15% referencyjnej wartości spożycia): eur-lex.europa.eu
- Scientific Committee on Food, 2002, Opinion of the Scientific Committee on Food on the Tolerable Upper Intake Level of Zinc, w: EFSA, Tolerable Upper Intake Levels for Vitamins and Minerals, 2006, s. 191–203 (górny tolerowany poziom spożycia cynku dla dorosłych 25 mg dziennie ze wszystkich źródeł, także w ciąży i laktacji): efsa.europa.eu
- Huff R., Karpinska-Leydier K., Maddineni G., Begosh-Mayne D., 2024, Rhabdomyolysis Risk: The Dangers of Tribulus Terrestris, an Over-the-Counter Supplement, American Journal of Case Reports, 25, e943492 (opis przypadku: 71-letni mężczyzna przyjmujący długotrwale atorwastatynę; rabdomioliza i łagodny wzrost aminotransferaz po przyjmowaniu tribulusa; autorzy wskazują możliwą interakcję przez CYP3A4 i zalecają pytać pacjentów o suplementy): doi.org/10.12659/AJCR.943492
- European Association of Urology, 2026, EAU Guidelines on Sexual and Reproductive Health, rozdział Management of erectile dysfunction (zaburzenia erekcji należy traktować jako możliwy prekursor chorób sercowo-naczyniowych; diagnostyka: wywiad medyczny i seksualny, leki mogące powodować zaburzenia, m.in. przeciwnadciśnieniowe i przeciwdepresyjne, poranny testosteron całkowity, glukoza lub HbA1c i lipidogram; cukrzyca wśród przyczyn naczyniowych, neurogennych i hormonalnych; odczyt 24.10.2026): uroweb.org
- European Medicines Agency, Committee on Herbal Medicinal Products (HMPC), 2024, Public statement on Tribulus terrestris L., herba, EMA/HMPC/308436/2023, przyjęte 20.11.2024 (jedyny preparat na rynku UE: suchy ekstrakt z co najmniej 45% saponin furostanolowych liczonych jako protodioscyna; brak opublikowanych danych potwierdzających akceptowalny poziom bezpieczeństwa i uznaną skuteczność; monografii ziołowej UE nie można ustalić; odczyt 24.10.2026): ema.europa.eu
Grafika główna tego artykułu została przygotowana z pomocą sztucznej inteligencji (AI). Zdjęcia produktów pochodzą ze sklepu promaker.eu.
